بازنمایی کلاه‌خود رستم در دوران شکوفایی کتاب‌آرایی ایران (مطالعه موردی: شاهنامه‌ طهماسبی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده هنر دانشگاه نیشابور

2 دانشگاه تربیت مدرس- دانشکده هنر و معماری

10.22067/jmels.2025.93008.1046
چکیده
رستم از شاخص‌ترین شخصیت‌های ادبیات حماسی در زبان فارسی است که در شاهنامه فردوسی، از آن به عنوان چهره‌ای ملی و ابرپهلوان یاد شده‌است. بخش قابل توجهی از این حماسه در برگیرنده‌ی توصیف‌های فردوسی از ظاهر، رفتار و روحیات رستم است و این توصیف‌ها دستمایه‌ی تصویرگران و نقاشان ایرانی برای خلق تصاویر بسیاری بوده‌است. شاهنامه طهماسبی به عنوان یکی از برجسته‌ترین نسخ مصور شاهنامه در عصر شکوفایی کتاب‌آرایی ایرانی، با داشتن نگاره‌های بسیار و شاخص، که توسط نامدارترین هنرمندان مکتب تبریز صفوی تولید شده، شهرت جهانی دارد. از این‌رو، مطالعه این شاهنامه‌، مدنظر این پژوهش قرارگرفته است‌. در این شاهنامه در میان تنوعی از جنگ‌افزارهای رستم، کلاه‌خود به دلیل تعلق آن به یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های شاهنامه و تنوع در محتوا و تصویر، قابلیت بررسی بسیار دارد. مساله این است: در ترسیم کلاه‌خود رستم، نگارگران نسخه شاهنامه طهماسبی چه ویژگی‌های بصری را به‌نمایش گذاشته‌اند؟ و تا چه میزان از متن ادبی شاهنامه تبعیت‌کرده‌اند؟ روش تحقیق توصیفی تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای-اسنادی است. نتایج پژوهش مبین این نکته هستند که نگارگران از فرمتی ثابت در ترسیم کلاه‌خود رستم استفاده کرده و توجه به متن ادبی شاهنامه جز در برخی موارد، مدنظر هنرمند نبوده است.

کلیدواژه‌ها


  • تاریخ دریافت 24 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 23 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 10 آذر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 20 دی 1403
  • تاریخ انتشار 20 دی 1403