کنشگری اجتماعی زنانِ شاهنامه به مثابه الگو برای تغییر جایگاه اجتماعی زنان ایرانی 1285-1327 شمسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

علی باغدار دلگشا

مشهد

10.22067/jmels.2026.99787.1068

چکیده

پژوهش حاضر با روش اسنادی و رویکرد توصیفی – تحلیلی تلاش دارد به بررسی این موضوع بپردازد که در دورۀ زمانی مشروطه (1285 شمسی) تا دهۀ نخست پهلوی دوم برای نقد رفتارهای اجتماعی در خصوص زنان، چه روایتی از کنشگری‌های اجتماعیِ زنان شاهنامه مورد توجه قرار گرفته است؟ همچنین الگوهای معرفی شده از شاهنامه برای تغییر جایگاه اجتماعی زن ایرانی کدام زنان شاهنامه هستند با چه نوع رفتاری؟ بررسی‌های انجام شده در دورۀ زمانی مورد بحث از خلال مکتوبات زن‌نگار و همچنین مطبوعات زنان به ما نشان می‌دهد که در دوران مشروطه تنها در سه جریدۀ حبل‌المتین (1285ش) ایران‌نو (1288ش) و نامۀ بانوان (1299) میان نقد اجتماعی، مسایل زنان و کنشگری زنان شاهنامه، ارتباط برقرار شده است. در دورۀ پهلوی نیز در میان مطبوعات زنان، جریدۀ بیداری‌ما (1323-1327ش) با رویکرد مارکسیستی بیشترین توجه را به زنان شاهنامه داشته و با روایت کنشگری اجتماعی چند تن از زنان شاهنامه مانند رودابه، تهمینه، فرنگیس در تلاش بوده است تا نگاهی متفاوت از دوگانۀ عشق و کنش اجتماعی را در رفتار زنان در پیشینۀ تاریخی ایران با تکیه بر شاهنامۀ فردوسی نشان دهد و بر همین اساس کنشگری‌های زنان شاهنامه را به مثابه الگوهای اجتماعی معرفی نماید.

کلیدواژه‌ها

زنان شاهنامه

کنشگری اجتماعی زنان

الگوهای اجتماعی

مفهومِ زنِ عاشق

نشریۀ بیداری‌ما

---